De complexiteit van de nieuwe Omgevingswet
Mijn plan was om een stukje te schrijven over de nieuwe Omgevingswet. Wat houdt deze wet in? Dit wilde ik illustreren aan de hand van een voorbeeld uit de tenderwereld. Leuk en informatief dacht ik zo, maar al snel bleek het ook enorm complex. Binnen de kortste keren was ik opgeslokt in het labyrint van de nieuwe Omgevingswet. Loop jij met me mee?
De nieuwe Omgevingswet is in januari 2024 in werking getreden. Iedereen heeft er weleens van gehoord, maar wat houdt deze wet nu precies in? De Omgevingswet gaat over de leefomgeving, de ruimte waarin we wonen, werken en recreëren. Met andere woorden, de ruimte waarin we leven. Om de leefomgeving gezond, prettig en veilig te houden, zijn er regels nodig. Deze regels staan in de Omgevingswet.
In de tenderwereld hebben we veel te maken met de leefomgeving en dus met deze nieuwe Omgevingswet. Werkzaamheden in de infrastructuur vinden namelijk plaats in de openbare ruimte en hebben invloed op de leefomgeving. Denk aan het vervangen van asfalt waardoor wegen worden afgesloten, of geluidsoverlast die gepaard gaat met een rioolvervanging in een woonwijk.
De nieuwe Omgevingswet is te groot (en te complex) om in zijn geheel te behandelen, dus laten we voortborduren op ons voorbeeld van de rioolvervanging. Wat verandert er?
De vervanging van een riool valt volgens de Omgevingswet onder de verantwoordelijkheid van de gemeente (H3. Artikel 2.16 Omgevingswet). Elke gemeente stelt dus haar eigen regels op rondom waterbeheer en dus riool/afval- grond- en hemelwater. Deze regels staan in het Omgevingsplan van de gemeente. Alle gemeentes zitten in een transitieperiode tot 2031. Dan moet hun Omgevingsplan definitief zijn. Tot het moment dat de gemeente nieuwe regels heeft bedacht over waterbeheer, zijn de regels vanuit het Rijk uit de oude Omgevingswet van toepassing in het omgevingsplan. Deze doorgegeven regels heten ook wel ‘de bruidsschat’.
De wisseling van centrale regels van het Rijk naar regels op gemeenteniveau, is een wezenlijke verandering in de nieuwe Omgevingswet. Het doel van deze verandering is dat regels aangepast worden naar de unieke situatie van die specifieke gemeente. Zo heeft een dichtbevolkte stad als Amsterdam meer afvalwater te verwerken dan een klein dorpje in Drenthe, valt er meer regen op de Veluwe dan in Oost-Brabant en liggen er aan de kust veel meer Natura2000 gebieden dan in het oosten van Groningen.
Echter, hebben de gemeentes dus nog zeven(!) jaar om nieuwe regels op te stellen of de regels uit de bruidsschat over te nemen. Dat gaat natuurlijk niet enkel om regels rondom het riool maar over de hele leefomgeving. Een hele klus die nog wel even gaat duren. Voorlopig duurt het dus nog wel even voordat we concrete veranderingen gaan zien in aanbestedingsdocumenten (m.u.v. ingenieursdiensten).
Duizelt het jou ook na deze toch wel beknopte uitleg? Mij in ieder geval wel. Concluderend durf ik wel te zeggen dat er veel verandering op stapel ligt bij de gemeentes qua regelgeving in de leefomgeving, maar dat het ook nog heel lang kan duren voordat we er echt wat van gaan merken. De nieuwe regels moeten ervoor gaan zorgen dat er méér rekening gehouden wordt met mens en natuur wanneer gemeentes gaan werken aan de leefomgeving. Eén vaststaand gegeven: wat de gemeentes ook bedenken, de nieuwe regels moeten allemaal voldoen aan de Europese richtlijnen en dat is wellicht rustgevend.